Poleć naszą stronę |

Jan Twardowski

Pan Twardowski, Mistrz Twardowski, krakowski lekarz i czarnoksiężnik z XVI w., postać literacka, którego pierwowzorami były najprawdopodobniej dwie różne osoby o tym nazwisku. W Krakowie pokazywano wiele domów, które miałyby być własnością T., a także słynne "lustro T.". T. dość wcześnie stał się tematem ballad "Twardowski" Tomansza Zana (1818), "Pani Twardowska" A. Mickiewicza (1822) i in., dramatów "Twardowski na Krzemionkach" J. N. Kamieńskiego (1825), "Twardowski czarnoksiężnik" J. Korsaka (1840) itd. J. I. Kraszewski napisał powieść "Mistrz Twardowski" (1840). Ponadto temat poematu L. Staffa "Mistrz Twardowski" (1902), L. Rydla "Pan Twardowski" (1906), wielu powieści, utworów muzycznych i baletów. Wzmianki w poezji: Świadek (pseud., ok. 1940): "Teatr Wielki się pali, lecz choć w gruzach stoi - | Pan Twardowski się broni, djabła się nie boi." (Teatr Wielki), Jarosław Iwaszkiewicz: "Słychać płacz tenora - || Czy Faust to płacze, czy Twardowski?" (Tristan przebrany, III), Wisława Szymborska: "Tu - ni księżyc, ni ziemia i łzy zamarzają. O Yeti, Półtwardowski, zastanów się, wróć!" (Z nie odbytej wyprawy w Himalaje), Tadeusz Szaja: "I pan czas zaklęty w wieżystej sylwetce | Starego Krakowa nuci jakiegoś poloneza | To wielki alchemik pan Twardowski | Szepcze mu do ucha niezbyt cenzuralne fraszki..." (Szary człowiek w adwencie); w prozie Ignacy Krasicki wymienia "szkołę Twardowskiego w Krakowie" w powieści "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki". Wiersze: Jarosław Vrchlicky "Łza Twardowskiego", Józef Czechowicz "Barbara" (ze wzmianką o Twardowskim; chodzi o Barbara żonę Zygmunta), Jan Lechoń "Pan Twardowski", Włodzimierz Słobodnik "Twardowski", T. Chróścielewski "Twardowski" (Poezja 89/9,3), Eugeniusz Gołębiowski "Mistrz Twardowski" (Kamena 58/3-4,9), Kazimiera Jeżewska "Pan Twardowski" (Teatr lalek 57/1,31-42), Józef Bursewicz "Z Twardowskim" (ŻL 55/22,2), Włodzimierz Ścisłowski "Pani Twardowska" (Nowy Świat 55/45,4), Tadeusz Chróścielewski, "Lustro Twardowskiego w Węgrowie" (Barwy 79/10,9), "Twardowski" (Odgłosy 58/27,4; Poezja 89/9,3), Ignacy Grabarczuk "Pan Twardowski" (Regiony 79/2,7-8), Andrzej Bogunia-Paczyński "Szkoła Twardowskiego" (ŻL 84/12,9), Tadeusz Chróścielewski, "Pan Twardowski na kogucie i meserszmity" (Tyg. Kult. 84/34,9), Kazimiera Jeżewska "Pan Twardowski" (Teatr lalek 57/1,31), Tadeusz Słupecki, "O chłopcu, co chciał czarnoksiężnika Twardowskiego naśladować" (Ziel. Sztandar 55/42,12); widowisko muzyczne Eugeniusz Gołębowski, Paweł Bem "Mistrz Twardowski" (Kamena 58/3-4,9). Proza: Jerzy Karbowski "Pan Twardowski" (fr. opow., Zdrowie 55/8,6-7, /10,10-11), Jerzy Dobrzycki, "Jako Twardowski po Krakowie na ognistym kogucie harcował (fr. zbioru legend krakowskich) (Od A do Z, 55/14,2-3), J. Wołoszynowski powieść "O Twardowskim, synu ziemianki, obywatelu piekieł, dziś księżycowym lokatorze" (1927); J. Iwaszkiewicz powieść "Młodość Pana Twardowskiego" (fr. w: Poezja 1978/4,3), i inne. W malarstwie np. "Twardowski wywołujący cień Barbary przed Zygmuntem Augustem", obraz W. Gewona (Tyg. Pow. 1887, 292); Jan Moniuszko "Pan Twardowski" (Świat (W.) 1907/7); Władysław Motte "Twardowski wywołuje cień Barbary Radziwiłówny" (TI 1881/396); Wojciech Piechowski "Pan Twardowski" (Świat (W.) 1907/8) i "Twardowski w karczmie" (Świat (W.) 1912/4); Juliusz Kossak "Podanie o Twardowskim" (TI 1862/236); Adolf Kozarski "Pamiątki po Twardowskim" (Kł. 1871/312-); Walery Eljasz "Twardowski zmusza diabła do kąpieli w święconej wodzie" (Kł. 1884/104); Wojciech Gerson "Twardowski wywołuje cień Barbary Radziwiłówny przed Zygmuntem II Augustem" (Bies. Lit. 1912/1); Konstanty Górski "Mistrz Twardowski" (TI 1904/950); Wojciech Grabowski "Twardowski śpiewający godzinki" (TI 1876/325); Leonard Straszyński "Twardowski ukazuje Zygmuntowi Augustowi ducha Barbary Radziwiłówny" (Kł. 1909/353); Fr. Tegazzo "Pan Twardowski" (TI 1874/20, 1909/1058); Pius Weloński "Twardowski na księżycu" (TI 1897/661); Stanisław Witkiewicz "Twardowski" (Kł. 1877/122).