Poleć naszą stronę |

Neptun

łac. Neptunus, etrus. Nethuns, gael.-celt. Nechtan, od *nept- 'mokry'; bóg rzymski. Mąż (?) Salacii bądź Venilii. Bóstwo żywiołu wodnego, szczególnie wód płynących, i patron koni i bóg torów wyścigowych. W ofierze składano N. konie. Jego święto - Neptunalia - obchodzono w pełni lata, 23 lipca, w czasie wielkiej posuchy miało odwracać suszę. Miał świątynię w Circus Maximus, między Palatynem a Awentynem, k. miejsca gdzie przepływał strumień. Utożsamiany z rzym. Consusem, gr. Posejdonem. Nawiązania do postaci N. w poezji: Maciej Kazimierz Sarbiewski: "Jeszcze twych rogów, okrutny Bosforze, | Nie skruszył Neptun" (Do władców Europy), Jan Gawiński: "Neptun zmarzły z sitowia wąs i trzcinną brodę | Z zmarzlin strząsa słoneczka w cieplejszą pogodę" (Marzec), Wacław Potocki: "Zbroje na nim brunatne [...]: | Koń dzielny pod nogami, na jakim Topielców | Surowy Neptun gromi, gdy na morzu szarga, | Na takim bure wały swym trozębem targa" (Transakcja wojny chocimskiej), "... Troja, co ledwie imie się rozumu, | Neptunowych rąk dzieło..." (Sielanka), "Aza lepsze mieć będziem szczęśćie u Neptuna, | Gdzie ty świętych cnót, a ja serdecznych łez prądem | Pójdziemy" (Smutne zabawy. VI), "Już dwie, jedna po drugiej, nie strzymały fale, | Już nas okrutny Neptun słoną wodą poi" (Smutne zabawy. XI), Franciszek Ksawery Dmochowski: "Kiedy nawałność miota odmęty niezgłębne, | Znać Neptun rozdąsany wstrząsł berło trójzębne" (Sztuka rymotwórcza), Czesław Miłosz: "Śruba okrętu już od was oddala. | Mijamy strefę mewy i delfina. | Potem nadzieja, że Neptun z trójzębem | Wynurzy brodę, | wlokąc orszak nimf" (Trakta poetycki), Marek Baterowicz: "Woda także jest szybsza pędząc niezmiennie ku morzu, | gdzie Neptun włada od stuleci | opuszczonym wieńcem cezarów." (Wyspa Tibertina), Gregory Corso: "Krzepkie Alcatraz płaczące na stole Neptuna skamieniałe brzemię łamiące morską harfę która wyzuta z marzeń szuka spazmatycznie pieśni O ten kawałek morza nie umie marzyć" (Oda do Coyt Tower), Jacquesa Duron: "saksofon czarodziejska feeria ludów bez tradycji [...] | falująca magia naszej zmowy chytrej | Neptun zwalniający na łowy miłostki przed snem" (Jazz szalonych lat, przeł. M. Miszalski), Ariana Nagorska: "balladacznica | neptunowej świtezi pragnie strzec" ("Sabat wariatów swojskich", Twórcz. 4/1995); wiersze: Marek Baterowicz "Przymierze z Neptunem", Franciszek Fenikowski "Legenda o zakochanym Neptunie" (Morze 55/9,11), Eugeniusz Kabate "Trójząb Neptuna" (Prz. Kult. 57/25,4). W sztukach plastycznych np.: rzeźba "Neptun" Jacopo Sansovino (1567); obraz "Konie Neptuna" Waltera Crane'a (1892), "Neptun" P. Tibaldi'ego, "Neptun i Amfitryta" P. P. Rubensa (1620), "Neptun i Amfitryta" Davida Teniersa Mł. (1670) i in.