Poleć naszą stronę |

Minerwa

łac. Minerva, etrus. Menerva, Menrva, od ie. *men- 'mający związek z działalnością duchową'. Rzymska bogini, pochodzenia etruskiego. Atrybuty M. przejęła w całości od gr. Ateny Pallas; wyobrażana w hełmie, z włócznią i tarczą. Przydomki M.: Minerva Capta 'Uwięziona/Pojmana', Minerwa Medica 'Uzdrowicielka', M. Augusta - 'Wzniosła', Belisama 'Bardzo Błyszcząca', Idennica Sulevia (synkr. postać M. i celt. Sylevii) M. Sulis (synkr. postać M. i celt. Sulis). Była boginią mądrości, rzemiosł i sztuk. Bóstwo opiekuńcze lekarzy, rzemieślników, artystów. Patronowała działalności intelektualnej, szczególnie szkolnej. Stąd m.in. wzięło się żartobliwe powiedzenia typu łac. sus (docet) Minervam 'uczyła świnia Minerwę', invita Minerva 'wbrew minerwie' (=bez talentu). W ofierze składano najczęściej placki, oliwę, wino. Święto Minerwy - Quinquatrus -19 marca obchodzili rzemieślnicy, artyści i lekarze, a szkoły były tego dnia zamknięte. Ludi Romani 4-19 września poświęcono Jowiszowi, Junonie i Minerwie, triadzie bogów kapitolińskich. Ośrodki kultu: świątynie na Mons Caelius, na Awentynie i Eskwilinie; w Falerii; na wyspie Ortygia istniała świątynia Minerwy. Utożamiana z gr. Ateną. Nawiązania do postaci M. w poezji: Rafael Alberti: "Oliwka dała zieleń Minerwy, | a laur dał "zieleń wawrzynów Apolla" (Do malarstwa. Zieleń, przeł. Kazimiera Fekecz), Maciej Kazimierz Sarbiewski: "Bezbronny rycerz, wojennej Minerwie | W szermierce życia poświęcić nie chciałem" (Usunąwszy się w zacisze, wypowiada wojnę błędom swego wieku), "Stąpasz, zórza blaskiem odziana i mocą, | Przerwij, Temido, trud skromnej Minerwy!" (Do przyjaciół), Ignacy Krasicki: "Nie wybaczam i tym rymotwórcom, co w pocie czoła swojego nie Minerwę, jak drugi Jowisz, ale jakieś niepojęte widowiska na świat wydają..." (O kunszcie poetyckim), Stanisław Wodzicki: "To, co egida była u Minerwy, | Co dąb uroczy u lubej Dijony, | Tym niechaj będzie bez najmniejszej przerwy, | Nino, dla ciebie twój czypek zielony." (Do Niny S... K. W.), Stanisław Trembecki: "Mości Panie Marszałku do twojej się łaski | Jak pod tarczę Minerwy chytre garną maski" (Do sądu sejmowego), "Teraz gdy noc publicznym jękom czyni przerwy, | Ty mi przyśpiewuj, ptaku żałobny Minerwy" (Na śmierć książęcia Czartoryskiego), "Niechaj postrach i trwoga w młodych mężach rośnie [...] | Jeśli z daru z Lampsaku boga jak z Minerwy | Tak silne wziąłeś ciała jak umysłu nerwy" (Do Linowskiego), Adam Mickiewicz: "Czasem ją oddech Minerwy roznieci, | Wtenczas (...) | Powstaje mędrzec" (Dziady), Juliusz Słowacki: "Na wieżach zamku śpiewał ptak Minerwy, | A w jednem oknie miesiąc stanął złoty", "Wąż Laokoński [...] | Syty - wlazł znowu pod tarczę Minerwy. | Nie budźcie, niech śpi" (Beniowski), Tytus Czyżewski: "To sztuka nowa i kolumna nowa | Minerwy ptak-wróżka sowa" (Elektryczne wizje), Aleksander Wat: "Mrok zapada i Minerwa | śle swe sowy do Wyroczni." (Ciemne świecidło), Kazimiera Iłłakowiczówna: "Pomona igra jabłkami, Minerwie ptak się zrywa na kasku. | Dzwonią, dzwonią na półkach cienkie, lśniące kryształy" (Intérieur), Jan Górec-Rosiński: "znów w Zamku przyszłość sowa Minerwy wróży, | a w Starym Mieście baśń chodzi ulicami" (Warszawie), Allen Ginsberg: "Znalazłem następnie dziesięciocentówkę - Minerwa erotycznie oziębła i chłodna, wschodząca gwiazda pieniądza - czy rzeczywiście była żoną Wallace'a Stevensa?" (Amerykańskie drobne), Pawło Fyłypowicz: "Oto nad dzieci główkami już zwisł | Jak kwiat przemyślnej Minerwy motylek." (Z antycznych płaskorzeźb, przeł. Tadeusz Hollender), Stanisław Dąborwski: "I stąd na każdą czułość - drwina, | na pchnięcie - sztych, na słabość, terror. | Zaciekłość każdą sprawę wszczyna | Wprzód z Eumenidą, niż z Minerwą." (Kamień); wiersze: G. Byron, "Przekleństwo Minerwy" (Prz. Kult. 54/15,5), Jan Górec-Rosiński "Świątynia Minerwy w Asyżu". W sztukach plastycznych: obraz "Minerwa z centaurem" Sandro Botticcelli'ego, "Minerwa i Mars" Tintoretta (1550), "Walka Minerwy z Marsem" J. L. Davida (1815).